Göktürk Devleti

Devlet kuramları literatürü, tarihsel süreçte yerleşik topluluklar ekseninde şekillenmiştir. Devlet; çoğu zaman mekân
üzerindeki sabitlik, tarımsal artığın birikimi ve nüfus yoğunlaşması üzerinden tanımlanmıştır. Hâkim literatürün göz
ardı ettiği topluluklar ise, karmaşık siyasal örgütlenme kapasitesine sahip tarihsel özneler olarak değil, ya devlet
öncesi aşamalar ya da yerleşik siyasal formların...

Devlet kuramları literatürü, tarihsel süreçte yerleşik topluluklar ekseninde şekillenmiştir. Devlet; çoğu zaman mekân
üzerindeki sabitlik, tarımsal artığın birikimi ve nüfus yoğunlaşması üzerinden tanımlanmıştır. Hâkim literatürün göz
ardı ettiği topluluklar ise, karmaşık siyasal örgütlenme kapasitesine sahip tarihsel özneler olarak değil, ya devlet
öncesi aşamalar ya da yerleşik siyasal formların türevleri olarak kavramsallaştırılmıştır. Bu kitap, söz konusu
yerleşik-merkezli paradigmayı Göktürk Devleti örneğinde yeniden tartışmaya açmaktadır. Orta Asya’da bozkır
topluluklarına özgü üretim biçimini yalnızca ekolojik bir zorunluluk ya da geçim stratejisi olarak değil; artığın
düzenlenmesi, mülkiyet ilişkilerinin biçimlenmesi ve siyasal egemenliğin kurulmasıyla iç içe bir toplumsal bütünlük
olarak ele almaktadır. Bozkıra özgü hareketlilik bu bağlamda özgül bir mekânsallığın ve siyasal örgütlenme tarzının
kurucu unsuru kabul edilmektedir. Hunlardan Göktürklere uzanan tarihsel süreklilik içinde ondalık sistem, ülüş
yapısı, pastoral kaynakların denetimi ve kağan-bey ilişkilerini irdeleyen bu çalışma, kapitalizm öncesi bir devlet
formunun bozkır üretim biçimine özgü işleyişini çözümlemektedir. Göktürk Devleti’ni yerleşik devletlerin gölgesi ya
da türevi olarak değil, nomadik pastoralizmin özgül toplumsal mülkiyet ilişkilerinde biçimlenmiş bir devlet olarak
kavramsallaştırmaktadır. Göktürk Devleti kitabı, Türk tarihini salt betimleyici kronolojik bir anlatıdan çıkararak
ekonomi-politik bir düzleme taşımakta, devlet tartışmalarını yerleşiklik varsayımının sınırlarının ötesine davet
etmektedir. Bu yönüyle eser hem Orta Asya tarihi çalışmalarına hem de kapitalizm öncesi devlet kuramları
literatürüne siyaset bilimi çerçevesinde kuramsal bir katkı sunmaktadır.